Park Rusthoff

  • Vergroot lettergrootte
  • Standaard lettergrootte
  • Verklein lettergrootte
Home Parkhistorie 2012 Jaar van de historische buitenplaats

2012 Jaar van de historische buitenplaats

2012 is uitgeroepen tot het jaar van de historische buitenplaats. Omdat ons park oorspronkelijk als buitenplaats is ontworpen vindt u in hieronder informatie over het ontstaan van buitenplaatsen.

In heel Nederland maar vooral in het Westen en midden van ons land legden rijke stedelingen tussen grofweg 1610 en 1900 buitenplaatsen aan in het landelijke buitengebied. Zodoende kon men tijdens de zomer ontsnappen aan de ongezonde (epidemieën!) en toen nog (zonder riolering) stinkende stad.

De provincies Zuid- en Noord-Holland kennen verschillende clusters of reeksen van buitenplaatsen. De plaatsing van deze landgoederenzones, zoals ze genoemd worden, zijn  direct gekoppeld aan de samenstelling van de ondergrond. De oude en jonge duinen werden als een goede vestigingsplaats gezien voor buitenplaatsen. Niet te vergeten in de ligging van de landgoederenzones is de verhouding tot de twee belangrijkste machtscentra in Nederland: Den Haag en Amsterdam en de vervoersmogelijkheden in de vorm van trekvaarten die daar aangekoppeld waren. De meest bekende buitenplaatsenzone in Noord- en Zuid-Holland is gelegen op het duin- en strandwallengebied tussen Den Haag en Haarlem. In dit gebied ligt een groot aantal landgoedreeksen. Het landhuis met de omliggende tuinen en voorzieningen had droge voeten. De bijbehorende boerderijen lagen dan op de overgang van de strandwal naar het veengebied. Het vee werd dan geweid op het voor veeteelt ontgonnen veen. Een aantal factoren is kenmerkend voor buitenplaatsen op de binnenduinen en de strandwal. De buitenplaatsen liggen bij een belangrijke vaarweg of een belangrijke hoofdroute. De kavels waren rechthoekig. Vanuit de buitenplaats lag een zichtas naar buurbuitenplaatsen, naar het lager gelegen veenlandschap en/of naar een dorpskerk in de omgeving. Ook was er een directe (zicht)relatie met de trekvaart of de hoofdweg.

Een buitenplaats is een monumentaal huis, vaak met bijgebouwen, dat een harmonieus en onlosmakelijk geheel vormt met een omliggende tuin of park. Bij de buitenplaatsen is van belang dat de bewoners er vooral recreëerden, er ontsnapten aan hun handelsbezigheden en tijdens het voorjaar en de zomer niet in de stad hoefden te zijn. Buitenplaatsen kwamen voor in alle soorten en maten; van omvangrijke lusthoven tot simpele tuinen met enkel een theekoepel. Een landgoed is meestal ouder en vaak ook groter, en daar ging de zorg voor de instandhouding van het vaak uitgestrekte landbezit het hele jaar door. Men moet hierbij denken aan het beheer van pachtboerderijen, waterhuishouding, jacht- en bosbeheer maar soms had men ook locale politieke en sociale taken. Op de buitenplaatsen speelde dit veel minder. Daar dichtte men, kweekte men in oranjerieën zeldzame planten, bolgewassen of ananassen en genoot men van verse, vaak in eigen moestuinen verbouwde landproducten.

Terug gedraaide subsidie mogelijkheden en het opheffen van de Stichting Particulier Historische Buitenplaatsen (Stichting PHB) waren voor René W.Chr. Dessing (kunsthistoricus en nu voorzitter Stichting Themajaar Historische Buitenplaatsen 2012) eind 2009 de aanleiding om te peilen of er draagvlak zou bestaan om een landelijk themajaar uit te roepen voor de historische buitenplaatsen. Dat lukte en deze stichting is er nu op gericht om meer mensen te laten zien hoe interessant en mooi historische buitenplaatsen zijn. Als meer mensen dit beseffen zal er ook meer draagkracht ontstaan voor het behoud en beheer van deze unieke erfgoederen. Ooit was de buitenplaats een belangrijk fenomeen en belichaamden zij vooral in de huidige Randstad een bijzondere band tussen stad en land. In voorbije eeuwen telde Nederland vermoedelijk zesduizend of meer grote en kleine buitenplaatsen. Hiervan resteert nu nog slechts 10%. Een complex historische buitenplaats is aangelegd. Zij kan deel vormen van een landgoed. Het geheel wordt met name gevormd door een in oorsprong  versterkt huis, een kasteel, buitenhuis of landhuis, met bijgebouwen, omgeven door tuinen en/of park met 1 of meer van de volgende onderdelen, zoals grachten, waterpartijen, lanen, boomgroepen, parkbossen, (sier)weiden, moestuinen en ornamenten. Die samengestelde onderdelen noemen we een ensemble en die combinatie zorgt ervoor dat we ook het bijzondere en unieke ervan ervaren. Bent u geïnteresseerd geraakt in de boeiende historie van buitenplaatsen? Kijk dan eerst eens op : stichting Kastelen Buitenplaatsen Landgoederen